Mắt cộm như có dị vật: 5 bệnh lý cần lưu ý

Mắt cộm như có dị vật là cảm giác rất thường gặp, khiến nhiều người liên tục muốn chớp mắt, dụi mắt hoặc rửa mắt vì tưởng có bụi, cát, lông mi mắc kẹt bên trong. Trong nhiều trường hợp, cảm giác này có thể xuất hiện sau khi làm việc lâu với máy tính, đi ngoài gió, tiếp xúc khói bụi hoặc ngủ không đủ giấc. Tuy nhiên, nếu tình trạng kéo dài, tái diễn nhiều lần hoặc đi kèm đau, đỏ mắt, chảy nước mắt, nhìn mờ, người bệnh không nên xem nhẹ.

Cảm giác cộm mắt kéo dài có thể liên quan đến các vấn đề ở bề mặt nhãn cầu, giác mạc, kết mạc, mí mắt hoặc tuyến lệ. Một số nguyên nhân tương đối lành tính nhưng cũng có bệnh lý cần điều trị sớm để tránh tổn thương giác mạc và ảnh hưởng thị lực. Việc nhận biết dấu hiệu đi kèm giúp người bệnh chủ động hơn trong chăm sóc mắt và đi khám đúng thời điểm.

Mắt cộm như có dị vật là cảm giác gì?

Mắt cộm như có dị vật thường được mô tả là cảm giác vướng, xốn, rát, như có hạt cát hoặc sợi lông nhỏ nằm trong mắt. Người bệnh có thể thấy khó chịu khi chớp mắt, sợ ánh sáng, chảy nước mắt nhiều hoặc phải nheo mắt để nhìn rõ hơn. Cảm giác này có thể xảy ra ở một bên mắt hoặc cả hai mắt tùy nguyên nhân.

Không phải lúc nào mắt cộm cũng do dị vật thật sự. Nhiều trường hợp bề mặt nhãn cầu bị khô, viêm hoặc trầy xước nhẹ cũng tạo cảm giác giống như có vật lạ. Vì vậy, nếu đã rửa mắt bằng nước sạch hoặc nước muối sinh lý nhưng cảm giác cộm vẫn không giảm, người bệnh nên nghĩ đến khả năng có bệnh lý nhãn khoa tiềm ẩn.

Khô mắt: nguyên nhân phổ biến gây cộm và rát mắt

Khô mắt là một trong những nguyên nhân thường gặp nhất khiến mắt cộm như có dị vật. Tình trạng này xảy ra khi mắt không sản xuất đủ nước mắt hoặc lớp phim nước mắt bốc hơi quá nhanh, làm bề mặt nhãn cầu không được bôi trơn đầy đủ. Người thường xuyên dùng máy tính, điện thoại, làm việc trong phòng máy lạnh, thức khuya hoặc lớn tuổi có nguy cơ bị khô mắt cao hơn.

Dấu hiệu khô mắt không chỉ là cộm mắt. Người bệnh còn có thể thấy nóng rát, đỏ mắt nhẹ, nhìn mờ từng lúc, chảy nước mắt sống hoặc khó chịu hơn khi đọc sách và nhìn màn hình lâu. Một nghịch lý thường gặp là mắt khô nhưng lại chảy nước mắt nhiều do phản xạ kích thích của bề mặt nhãn cầu.

Điều trị khô mắt thường bắt đầu bằng thay đổi thói quen sinh hoạt, nghỉ mắt theo từng khoảng, chớp mắt đầy đủ và dùng nước mắt nhân tạo phù hợp. Một số trường hợp cần chườm ấm, vệ sinh bờ mi hoặc điều trị rối loạn tuyến Meibomian. Người bệnh không nên tự ý dùng thuốc nhỏ mắt chứa corticoid vì có thể gây tác dụng phụ nếu dùng sai cách.

Viêm kết mạc khiến mắt đỏ, ngứa và cộm

Viêm kết mạc là tình trạng viêm lớp màng mỏng phủ trên lòng trắng và mặt trong mí mắt. Bệnh có thể do virus, vi khuẩn, dị ứng hoặc kích ứng từ môi trường. Khi kết mạc bị viêm, người bệnh thường có cảm giác cộm, xốn, đỏ mắt, chảy nước mắt, tiết ghèn hoặc ngứa nhiều.

Viêm kết mạc do nhiễm trùng

Viêm kết mạc do virus thường gây đỏ mắt, chảy nước mắt trong, cộm và có thể lây lan nhanh qua tiếp xúc tay, khăn mặt hoặc vật dụng cá nhân. Viêm kết mạc do vi khuẩn thường có nhiều ghèn vàng hoặc xanh, mắt dễ dính vào buổi sáng. Cả hai dạng này đều cần giữ vệ sinh tốt, hạn chế dụi mắt và tránh dùng chung đồ cá nhân để giảm nguy cơ lây nhiễm.

Viêm kết mạc dị ứng

Viêm kết mạc dị ứng thường liên quan đến phấn hoa, bụi nhà, lông thú, mỹ phẩm hoặc thời tiết. Triệu chứng nổi bật là ngứa mắt, chảy nước mắt, đỏ mắt hai bên và cảm giác cộm dai dẳng. Điều trị phụ thuộc nguyên nhân, có thể gồm tránh yếu tố dị ứng, dùng thuốc nhỏ mắt chống dị ứng hoặc thuốc theo chỉ định của bác sĩ.

Viêm bờ mi và rối loạn tuyến Meibomian

Viêm bờ mi là tình trạng viêm mạn tính ở rìa mí mắt, nơi có chân lông mi và các tuyến tiết dầu. Bệnh thường liên quan đến rối loạn tuyến Meibomian, vi khuẩn trên da, gàu da đầu hoặc bệnh lý da như viêm da tiết bã. Khi tuyến dầu hoạt động kém, lớp nước mắt dễ bay hơi hơn, làm mắt khô, rát và cộm.

Người bị viêm bờ mi thường thấy ngứa mí, nóng rát, đỏ mắt, đóng vảy ở chân lông mi, chảy nước mắt và cảm giác nặng mắt, nhất là vào buổi sáng. Bệnh có xu hướng kéo dài, dễ tái phát nếu không chăm sóc bờ mi đều đặn.

Vệ sinh mí mắt hằng ngày là bước quan trọng. Người bệnh có thể chườm ấm vùng mí trong vài phút để làm mềm chất tiết, sau đó làm sạch nhẹ nhàng bờ mi theo hướng dẫn. Nếu có nhiễm khuẩn hoặc viêm nặng, bác sĩ có thể kê thuốc nhỏ, thuốc mỡ hoặc thuốc uống phù hợp.

Lông mi mọc ngược hoặc quặm mi gây cọ xát giác mạc

Lông mi mọc ngược là tình trạng lông mi hướng vào trong thay vì mọc ra ngoài. Quặm mi là khi bờ mi bị cuộn vào trong, khiến nhiều lông mi liên tục cọ vào bề mặt nhãn cầu. Cả hai tình trạng này đều có thể làm mắt cộm như có dị vật, kèm đau nhói, chảy nước mắt, đỏ mắt và sợ ánh sáng.

Điểm đáng lưu ý là sự cọ xát lặp lại có thể làm trầy xước giác mạc. Nếu kéo dài, tổn thương này làm tăng nguy cơ viêm loét giác mạc, nhiễm trùng và để lại sẹo ảnh hưởng thị lực. Người bệnh không nên tự nhổ lông mi nhiều lần tại nhà nếu tình trạng tái phát, vì cách này chỉ xử lý tạm thời và có thể gây kích ứng thêm.

Tùy mức độ, bác sĩ có thể nhổ lông mi sai hướng, đốt nang lông, điều chỉnh hướng mọc hoặc phẫu thuật chỉnh mí. Với trẻ em hoặc người cao tuổi, quặm mi cần được đánh giá kỹ vì có thể âm thầm gây tổn thương giác mạc.

Loét giác mạc: dấu hiệu nguy hiểm không nên trì hoãn

Loét giác mạc là bệnh lý nghiêm trọng hơn nhiều so với cảm giác cộm mắt thông thường. Giác mạc là lớp trong suốt phía trước mắt, đóng vai trò quan trọng trong việc hội tụ ánh sáng. Khi giác mạc bị nhiễm trùng hoặc tổn thương sâu, ổ loét có thể tiến triển nhanh và gây giảm thị lực vĩnh viễn nếu điều trị muộn.

Loét giác mạc có thể do vi khuẩn, virus, nấm, ký sinh trùng, chấn thương mắt hoặc đeo kính áp tròng không đúng cách. Người đeo kính áp tròng qua đêm, vệ sinh kính kém, dùng nước máy để rửa kính hoặc tiếp tục đeo kính khi mắt đỏ có nguy cơ cao hơn.

Các dấu hiệu cảnh báo gồm đau mắt dữ dội, đỏ mắt nhiều, nhìn mờ, chảy nước mắt liên tục, sợ ánh sáng, khó mở mắt và cảm giác cộm rõ rệt. Một số người có thể thấy đốm trắng hoặc vùng mờ trên giác mạc. Đây là tình trạng cần khám chuyên khoa mắt sớm, không nên tự mua thuốc nhỏ mắt hoặc dùng lại đơn thuốc cũ.

Khi nào cần đi khám bác sĩ mắt?

Không phải mọi trường hợp cộm mắt đều nguy hiểm, nhưng có những dấu hiệu cho thấy người bệnh cần đi khám ngay. Đặc biệt, nếu mắt cộm như có dị vật không cải thiện sau khi rửa mắt, hoặc triệu chứng kéo dài hơn một đến hai ngày, việc thăm khám giúp xác định nguyên nhân chính xác và tránh biến chứng.

• Đau mắt nhiều, đau tăng khi chớp mắt hoặc khi nhìn ánh sáng.

• Nhìn mờ, giảm thị lực, nhìn thấy quầng sáng hoặc khó mở mắt.

• Đỏ mắt kéo dài, chảy nước mắt nhiều hoặc có nhiều ghèn.

• Sợ ánh sáng, cảm giác xốn sâu trong mắt.

• Nghi ngờ có dị vật kim loại, hóa chất, mảnh kính hoặc bụi bẩn bắn vào mắt.

• Đang đeo kính áp tròng và xuất hiện đau, đỏ, cộm mắt.

Nếu nghi ngờ hóa chất bắn vào mắt, cần rửa mắt ngay bằng nước sạch chảy liên tục và đến cơ sở y tế càng sớm càng tốt. Không cố dụi mắt hoặc tự trung hòa hóa chất bằng dung dịch khác.

Cách chăm sóc ban đầu khi mắt bị cộm

Khi mới xuất hiện cảm giác cộm, người bệnh nên ngừng dụi mắt vì hành động này có thể làm trầy giác mạc nếu có dị vật thật sự. Có thể rửa mắt nhẹ bằng nước sạch hoặc nước muối sinh lý vô khuẩn, chớp mắt nhiều lần để dị vật nhỏ trôi ra ngoài. Nếu đang đeo kính áp tròng, nên tháo kính ngay và không đeo lại cho đến khi mắt hết đỏ, hết đau và được kiểm tra nếu cần.

Với trường hợp nghi do khô mắt, có thể dùng nước mắt nhân tạo không chất bảo quản, giảm thời gian nhìn màn hình, uống đủ nước và ngủ đủ giấc. Khi làm việc với máy tính, nên áp dụng nguyên tắc nghỉ mắt định kỳ, nhìn xa vài chục giây sau mỗi khoảng làm việc để giảm căng thẳng điều tiết và khô bề mặt mắt.

Người thường xuyên bị viêm bờ mi nên duy trì vệ sinh mí mắt, tránh trang điểm mắt khi đang viêm và thay sản phẩm trang điểm định kỳ. Môi trường sống cũng cần được kiểm soát bụi, khói thuốc, gió quạt thổi trực tiếp và điều hòa quá khô.

Kết luận

Mắt cộm như có dị vật có thể bắt nguồn từ khô mắt, viêm kết mạc, viêm bờ mi, lông mi mọc ngược hoặc loét giác mạc. Dù nhiều trường hợp không quá nguy hiểm, cảm giác cộm kéo dài kèm đau, đỏ mắt, nhìn mờ, nhiều ghèn hoặc sợ ánh sáng cần được khám chuyên khoa sớm. Chăm sóc mắt đúng cách, hạn chế dụi mắt, dùng kính áp tròng an toàn và điều trị đúng nguyên nhân là cách quan trọng để bảo vệ giác mạc và duy trì thị lực lâu dài.